Bảo hiểm xã hội (BHXH) là chế độ bảo đảm quan trọng của người lao động. Tuy nhiên nhiều người vẫn nhầm lẫn giữa BHXH bắt buộc, BHXH tự nguyện và BHXH một lần. Bài viết giúp bạn phân biệt rõ để bảo vệ quyền lợi lâu dài.
1. BHXH bắt buộc là gì?
Áp dụng với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động từ đủ 01 tháng trở lên tại doanh nghiệp (theo Điều 2 Luật BHXH 2024). Người lao động đóng 10,5% lương (8% hưu trí, tử tuất + 1% bảo hiểm thất nghiệp + 1,5% bảo hiểm y tế), người sử dụng lao động đóng 21,5% (trong đó 14% hưu trí – tử tuất, 3% ốm đau – thai sản, 0,5% tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp, 3% bảo hiểm y tế, 1% bảo hiểm thất nghiệp).
2. BHXH tự nguyện là gì?
Áp dụng với người lao động tự do, nông dân, người không thuộc diện bắt buộc (theo Luật BHXH 2024). Người tham gia tự chọn mức đóng từ 22% mức thu nhập làm căn cứ đóng (tối thiểu bằng chuẩn nghèo khu vực nông thôn, tối đa 20 lần mức lương cơ sở). BHXH tự nguyện chỉ có hai chế độ: Hưu trí và tử tuất (không có ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp).
3. BHXH một lần — điều kiện và cách tính
Theo Điều 70 Luật BHXH 2024 (hiệu lực 01/7/2025), người lao động được hưởng BHXH một lần khi: Đủ tuổi nghỉ hưu mà chưa đủ 15 năm đóng; ra nước ngoài định cư; mắc bệnh hiểm nghèo (ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, AIDS) hoặc suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên; hoặc người có thời gian đóng trước 01/7/2025, sau 12 tháng nghỉ việc chưa đủ 20 năm đóng và có yêu cầu (quy định chuyển tiếp). Mức hưởng: 1,5 tháng mức bình quân tiền lương/thu nhập tháng đóng BHXH cho mỗi năm đóng trước 2014; 02 tháng cho mỗi năm đóng từ 2014 trở đi; thời gian đóng chưa đủ 01 năm thì bằng số tiền đã đóng nhưng không quá 02 tháng mức bình quân.
4. Bảng so sánh nhanh
| Tiêu chí | Bắt buộc | Tự nguyện |
|---|---|---|
| Đối tượng | Người lao động có hợp đồng | Người không thuộc diện bắt buộc |
| Chế độ | Ốm đau, thai sản, TNLĐ-BNN, hưu trí, tử tuất | Hưu trí, tử tuất |
| Mức đóng | NSDLĐ + NLĐ (tổng ~32%) | 22% mức thu nhập tự chọn |
| Lương hưu | Theo mức bình quân tiền lương đóng | Theo mức thu nhập đóng đã điều chỉnh |
5. Nên nhận BHXH một lần hay bảo lưu?
Nhận BHXH một lần giúp bạn có tiền ngay nhưng mất quyền hưởng lương hưu và chế độ bảo hiểm y tế khi về già. Nếu còn khả năng tiếp tục tham gia, bạn nên bảo lưu thời gian đóng để cộng dồn cho đủ 15 năm đóng BHXH tối thiểu theo Luật BHXH 2024 (giảm từ 20 năm, áp dụng từ 01/7/2025). Hãy cân nhắc kỹ hoàn cảnh tài chính cá nhân.
6. Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Đóng BHXH bao lâu thì được hưởng lương hưu?
Đáp: Lao động nam và nữ đóng đủ 15 năm BHXH trở lên là có thể đủ điều kiện hưởng lương hưu (theo Luật BHXH 2024, giảm từ 20 năm xuống 15 năm, áp dụng từ 01/7/2025). Đồng thời phải đủ tuổi nghỉ hưu theo lộ trình (2026: Nam 61 tuổi 6 tháng, nữ 57 tuổi).
Hỏi: Nghỉ việc rồi có được hưởng BHXH một lần ngay không?
Đáp: Không. Bạn phải chờ đủ 01 năm sau khi nghỉ việc (và chưa đủ 20 năm đóng) mới đủ điều kiện nhận BHXH một lần.
Dùng công cụ tính BHXH một lần để ước lượng số tiền bạn sẽ nhận.
Để lại một bình luận